جشنهای محصول؛ از مزرعه تا سفره پیوند کشاورز و گردشگر
هر دانه گندم و انار لرستان راوی داستانی از زبان بلوطهای کهنسال و نوای شیهه اسبها است، از عطر نان ساجی مادران ایل که با سخاوت بر سفره پهن میشود تا طعم خوراکهایی که پیوند انسان و طبیعت را تقدیس میکند و برای پرکردن فاصله میان این اصالت و نگاه گردشگر باید پلی ساخت، معبری که از دستان پینهبسته کشاورز آغاز و به ذائقه کنجکاو و روح جستجوگر گردشگر میرسد.
به گزارش پایگاه خبری امیدرسان، از باغهای سیب بروجرد تا دشتهای پر انار کوهدشت و درختان زردآلوی دورود، لرستان فصل زنده پیوند انسان با زمین را روایت میکند؛ سرزمینی که در هر برداشت، جشنها و آیینهای شکرگزاری آن طعم زندگی را از باغ تا سفره جاری میسازد، اینجا کشاورزی و گردشگری در قالب خوراک و فرهنگ درهم آمیخته شده و پاییز را به زمانی بدل میکند که رنگ، عطر و طعم روستا، معنای واقعی زندگی را به یاد میآورد.
در روزهای زرین پاییز وقتی شاخههای سیب در باغهای دامنه زاگرس زیر بار میوههای رسیده خم میشود، فرصت تازهای برای روایت پیوند انسان و زمین شکل میگیرد، میتوان گردشگران را به این باغها دعوت کرد تا در هوای خنک بروجرد، سیبهای درخشان را از شاخه بچینند و از زبان باغداران، راز پرورش درخت و انتخاب بهترین میوه را بشنوند، پس از آن، در آشپزخانهای ساده و روستایی، بخشی از همین سیبها به ترشک، لواشک یا سیبخشک تبدیل میشود؛ فرآوری که هم بوی کودکی را زنده میکند و هم نشانی از دانش محلی است.
این تجربه، تنها چیدن و چشیدن نیست؛ لحظهای است که گردشگری، فرهنگ و کشاورزی در هم میآمیزند و از دل خاک و دستهای مردمانش، محصولی زاده میشود که طعم آن تا همیشه در خاطر میماند، چنین مدلی از همراهی با زمین میتواند در همه مناطق ایران تکرار شود؛ جایی که تولید، فرآوری و مصرف در چرخهای زنده پیوند میخورند و روایت ساده سیب، به داستان پایداری و زندگی تبدیل میشود.
از سیب که بگذریم؛ شمایلی دیگر از طلاییترین روزهای پاییز در لرستان، هنگامی آغاز میشود که شاخههای باغهای گردو زیر سنگینی میوههای رسیده خم میشود و بوی برگ و خاک، هوای سرد و زلال کوهستان را با حس زندگی درهم میآمیزد، در چنین فضایی، گردشگر نهتنها تماشاگر طبیعت که همراه راویان آن میشود؛ باغبانانی که با دستان پینهبسته، راز پرورش درختان و خاطرات نسلها را بازگو میکنند و گردشگران را به تجربهای از جنس زمین، محصول و فرهنگ محلی فرامیخوانند.
در دل این تجربه بومی، مهمانان گردوها را از شاخه میچینند، پوست میکنند و در آشپزخانهای روستایی، بوی رب انار، گردوی تازه و اجاق هیزمی را در کنار میزبانان محلی درمیآمیزند؛ تا خورش فسنجان و کلوچههای گردویی، طعم واقعی اتصال انسان و طبیعت را زنده کنند، این پیوند، جوهره گردشگری خوراکی است؛ تجربهای که در لرستان، از جشنواره سیب بروجرد تا انار کوهدشت و زردآلوی دورود هر سال پررنگتر میشود.
در قلب این روند، جشن سیب بروجرد فراتر از یک آیین کشاورزی، به نمادی از تلفیق سنت باغداری با مفهوم نوین گردشگری خوراکی بدل شده این جشن نه فقط نمایش برداشت محصول، بلکه تجربهای برای پیوند گردشگر با مزرعه و فرهنگ محلی است؛ جایی که طعم سیب بروجرد با روایت باغدار و بوی خاک زاگرس درهم میآمیزد و الگویی از کشاورزی ارزشافزا و اقتصاد گردشگری را میآفریند.
معاون استاندار و فرماندار بروجرد در گفتوگو با خبرنگار ایرنا با اشاره به نقش جشنهای خوراکی در پویایی اجتماعی و رونق منطقهای اظهار کرد: جشنوارههای محصول باغی، فراتر از شور و شادی جمعی، زمینهای برای انسجام زنجیره تولید تا مصرف محسوب میشود برگزاری جشن سیب بروجرد نشان داده که کشاورزی میتواند از چارچوب تولید سنتی فراتر رفته و به عنصر فرهنگی و اقتصادی در توسعه شهری و روستایی بدل شود.
قدرت اله ولدی افزود: در این مدل از گردشگری، وقتی گردشگر در کنار باغدار سیبی را از شاخه برمیدارد و در سفرهای محلی طعمش را میچشد، حلقهای زنده میان انسان و زمین شکل میگیرد، این پیوند، همان معنای حقیقی پایداری است؛ روحی که کشاورزی، طبیعت و فرهنگ را در مسیر واحدی به نام توسعه پایدار گرد هم میآورد.
مدیر حوزه ریاست سازمان جهاد کشاورزی لرستان جشن سیب بروجرد را نماد معرفی ظرفیتهای باغی و برند کشاورزی لرستان دانست و گفت: این گونه آیینها فرصت طلایی برای عرضه مستقیم محصولات و کاهش فاصله میان تولیدکننده و مصرفکننده است، رخدادی که کشاورزی را از شکل سنتی به جریان اقتصادی ارزشافزا سوق میدهد.
ناصر طهماسبی با اشاره به گستردگی ظرفیتهای لرستان افزود: هر شهرستان در این استان با محصول خاص خود میدرخشد؛ بروجرد با سیبهای زاگرسی، کوهدشت با انارهای سرخ و شیرین، پلدختر با انجیرهای مرغوب، نورآباد با نخود کوهستانی و الشتر با گردوی کهنسالش، نمایانگر تنوعی کمنظیر در تولیدات باغی و زراعی است.
وی بیان کرد: استمرار جشنهای برداشت در این مناطق، علاوه بر جنبه شکرگزاری، پیوند دانش روز با سنت دیرینه را تقویت کرده و نقشه راهی برای توسعه پایدار کشاورزی و گردشگری خوراکی در لرستان ترسیم میکند.
بروجرد قطب تولید سیب لرستان
شهرستان بروجرد با بهرهگیری از ساختار منسجم باغداری، مدیریت منابع آب، استفاده از ارقام اصلاحشده و توسعه صنایع فرآوری در سالهای اخیر توانسته جایگاه خود را بهعنوان قطب تولید سیب باکیفیت تثبیت کند، ارتقای بهرهوری، کاهش ضایعات و گسترش بازاررسانی هدفمند از مهمترین ابعاد این توسعه بهشمار میرود؛ مسیری که نقش آن در رشد اقتصادی منطقه و شکلگیری کشاورزی ارزشافزا بیش از پیش در حال نمایان شدن است.
مدیر جهاد کشاورزی بروجرد، با اشاره به جایگاه شاخص این شهرستان در تولید سیب کشور گفت: بهدلیل اقلیم معتدل، خاک حاصلخیز و تجربه بالای باغداران، بروجرد یکی از قطبهای اصلی تولید سیب ایران محسوب میشود و امسال بیش از ۵۵ هزار تن سیب از باغهای آن برداشت شده است.
عزت اله نباتی بیان کرد: از این میزان حدود ۱۰ هزار تن سیب گلاب و ۴۵ هزار تن سیب پاییزه است که کیفیت، طعم و عطر متمایز سیب بروجرد باعث محبوبیت آن در بازارهای داخلی می شود.
وی با تاکید بر اهمیت استفاده از دانش روز در کنار تجربه سنتی باغداری اظهار کرد: شرایط آبوهوایی ویژه و بهکارگیری شیوههای نوین در سالهای اخیر موجب رشد تولید و افزایش بازدهی در باغهای بروجرد شده و بخش قابلتوجهی از محصول علاوهبر تامین نیاز استان، به سایر مناطق کشور و حتی در مقیاس محدود به خارج از کشور نیز صادر میشود.
مدیر جهاد کشاورزی بروجرد با اشاره به توسعه صنایع تبدیلی و فرآوری اضافه کرد: در سال جاری حدود ۱۰ هزار تن از محصول به صورت پادرختی باقی ماند که بخش عمده آن در کارگاههای محلی به ترشک، لواشک، سرکه و سیب خشک تبدیل و بخشی دیگر نیز توسط تعاون روستایی خریداری شده و راهاندازی کارگاههای فرآوری و بستهبندی علاوهبر جلوگیری از ضایعات، اشتغالزایی و افزایش درآمد باغداران را بههمراه دارد.
وی همچنین بر ضرورت حمایت مستمر از باغداران تاکید کرد و افزود: ایجاد سردخانه، مراکز بستهبندی، برندسازی محصولات، اصلاح و نوسازی باغها و بیمه محصولات از جمله سیاستهای جهاد کشاورزی شهرستان است، با تداوم این برنامهها، بروجرد نهتنها جایگاه خود را بهعنوان قطب اصلی تولید سیب کشور حفظ میکند، بلکه میتواند در عرصه صادرات و گردشگری کشاورزی نیز نقشآفرینی موثری داشته باشد.
جشنهای خوراکی سرمایه اجتماعی و گردشگری پایدار لرستان را شکل دهند
جامعه شناس و پژوهشگر با اشاره به پیوند کشاورزی و گردشگری خوراکی گفت: در این نوع گردشگری، غذا دیگر «کالا» نیست، بلکه «واقعیت اجتماعی کاملی» است که ابعاد فرهنگی، اقتصادی و زیباییشناختی را در خود جمع می کند.
پروین زمانی تاکید کرد: تجربه برداشت سیب در باغهای بروجرد می تواند نمونهای از گذار از گردشگری فقط مصرفی به مدل مشارکتی است؛ جایی که گردشگر بهجای مشتری منفعل، به همآفرین فعال در فرایند تولید تبدیل میشود، در این فرآیند، تعامل مستقیم با باغبان، یادگیری مهارتهای فرآوری و شناخت روایت محلی زندگی، ارزش افزودهای فراتر از طعم غذا ایجاد میکند.
وی ادامه داد: در بروجرد، جشن سیب میتواند آغازگر این تغییر رویکرد باشد، الگویی که از تجربه ساده برداشت میوه فراتر رفته و به فرآیندی آموزشی و فرهنگی بدل شود، در چنین مدلی، گردشگران نهتنها در چیدن سیب که در کارگاههای خانگی تهیه سرکه، مربا، پای و چیپس سیب مشارکت میکنند و در کنار باغداران و زنان روستایی، مهارتها و روایتهای محلی را لمس میکنند.
ایده از مزرعه تا سفر و روایت فرهنگی
این جامعه شناس بیان کرد: رویکرد «از مزرعه تا سفره» میتواند مسیری تازه رقم بزند؛ جایی که فروش تنها محصول نباشد، بلکه فروش دانش، مهارت و هویت فرهنگی باشد و در صورت تحقق، زنان خانهدار و کشاورزان کوچک در مرکز زنجیره ارزش قرار خواهند گرفت و همین امر، زمینه خلق سرمایه اجتماعی و اقتصادی پایدار و شکلگیری یک گردشگری مشارکتی و توانمندساز را فراهم خواهد کرد.
زمانی ادامه داد: برگزاری جشنوارههایی چون سیب بروجرد فرصتی برای شکلگیری «گردشگری خوراکی مشارکتی» است؛ جایی که فضای خصوصی آشپزخانههای روستایی به صحنه تعامل فرهنگی بدل میشود و میراث ناملموس آشپزی محلی به نسلهای بعد منتقل میگردد، هر مرحله از «برداشت تا فرآوری»، بخشی از روایت فرهنگی منطقه را بازگو میکند و مهمانان را به مشارکت در یک چرخه کامل از زمین تا سفره فرامیخواند.
به گفته وی، اگر جشنوارههای برداشت در لرستان با رویکرد «از مزرعه تا سفره» طراحی و اجرا شود، میتواند به سکوی توانمندسازی محلی تبدیل شود و ایجاد کارگاههای فرآوری و آموزش مهارتهای خانگی از تهیه سرکه و مربا تا محصولات خشک و صنایع خلاق میتواند زنان و کشاورزان خرد را در مرکز زنجیره ارزش قرار دهد.
این پژوهشگر اجتماعی افزود: این تغییر رویکرد، فروش صرف محصول را به فروش دانش، مهارت و روایت فرهنگی بدل میکند و با پیوند اقتصاد، فرهنگ و زیستپایداری، زمینه شکلگیری گردشگری خوراکی مشارکتی را در لرستان فراهم میسازد.
جشنوارههای خوراکی لرستان، بهویژه جشن سیب بروجرد، میتواند اگر با برنامهریزی علمی، مشارکت جامعه محلی و توسعه زیرساختهای گردشگری همراه شود، به الگویی موثر برای پیوند کشاورزی، فرهنگ و گردشگری تبدیل شود و در صورت ایجاد مسیرهای بازدید از باغها، آموزشهای محلی و معرفی برندهای بومی، این رویدادها توان جذب گردشگر تجربهمحور را خواهند داشت و نقشی در توسعه پایدار و رونق اقتصادی روستاها ایفا میکند، چنین رویکردی، افزون بر حفظ سنتهای بومی، ظرفیت آن را دارد که چهره لرستان را بهعنوان مقصد نوظهور گردشگری کشاورزی در غرب کشور تثبیت کند.
منبع: ایرنا
