علائم بیش فعالی در کودکان 6 ساله | نشانه ها و درمان اختلال بیش فعالی

به گزارش پایگاه خبری امیدرسان، بیش فعالی یا اختلال کمبود توجه از جمله مسائل و مشکلاتی است که بسیاری از خانواده ها با آن دست و پنجه نرم می کنند.

بیش فعالی در کودکان زیر 6 سال از سخت ترین ایامی است که خانواده ها با آن درگیر بوده و اگر آگاهی به این اختلال وجود نداشته باشد سختی آن را چند برابر می کند.

در این جا قصد داریم کمی درباره بیش فعالی در کودکان زیر 6 سال بدانیم تا بتوانیم بهتر با آن کنار آمده و فرزند دلبند خود را مراقبت نماییم.

بیش فعالی در کودکان زیر 6 سال

اختلال بیش‌فعالی یا ADHD (اختلال کمبود توجه/بیش‌فعالی) در کودکان زیر ۶ سال بیشتر به صورت رفتارهای خاص خود را نشان می‌دهد.

در همین ابتدا بیان کنیم که باید توجه داشت تشخیص قطعی این اختلال در این سن خیلی حساس و مهم است و حتماً باید توسط متخصص کودک یا روان‌شناس کودک صورت پذیرد.

مهم‌ترین علائم بیش‌فعالی در کودکان (زیر ۶ سال):

1- علائم مربوط به کمبود توجه:

از جمله علائم بیش فعالی در کودکان این است که به سختی روی یک فعالیت (مثلاً بازی یا گوش دادن به قصه یا کتاب خواندن یا تلوزیون دیدن) تمرکز می‌کنحد. حتی به‌نظر می‌رسد در این اختلال، وقتی با اوکودک صحبت می‌شود به حرفهای گوینده گوش نمی‌دهد.

کودک دارای اختلال بیش فعالی در دنبال کردن دستورالعمل‌ها مشکل دارد.

همچنین کودکی که به این اختلال مبتلا می باشد به ‌سرعت از یک بازی به سمت یک بازی دیگر می‌رود. یعنی بدون اینکه کار قبلی را تمام کند و بازی اش را به سرانجام برساند به سراغ کار یا بازی دیگر می رود.

2- علائم مربوط به بیش‌فعالی (فعالیت بدنی بیش از حد):

کودکی که به این اختلال مبتلا می باشد بی‌وقفه در حال دویدن، پریدن یا بالا رفتن است. یعنی صبور بودن و آرام بودن را دوست ندارد. حتی در موقعیت‌های نامناسب نمی‌تواند مدت طولانی آرام بنشیند (مثلاً سر میز غذا یا هنگام ساختن کاردستی دوست دارد جنب و جوش داشته باشد).

کودک دارای اختلال بیش فعالی زیاد صحبت می کند و به سختی می‌توان او را آرام کرد تا صحبت نکند یا شمرده صحبت کند.

3- علائم مربوط به تکانشگری (رفتارهای ناگهانی و کنترل‌نشده):

از دیگر نشانه های اختلال بیش فعالی این است که قبل از کامل شنیدن سؤال، سریع جواب می‌دهد.

اندازه طبیعی پروستات در 60 سالگی چقدر است؟

همچنین چنین کودکی نمی‌تواند نوبت را رعایت کند (مثلاً در بازی یا صف). ناگهان در صحبت یا فعالیت افراد پریده و کارهای خطرناک انجام می‌دهد.

نکته‌های مهم در خصوص علائم بیش فعالی در کودکان زیر 6 سال:

یک نکته خیلی مهم این است که بسیاری از کودکان زیر ۶ سال پرجنب‌وجوش‌ و به قول معروف شلوغ کار هستند؛ این شیطنت همیشه به معنی بیش‌فعالی کودک نیست.

بنابراین به یک رفتار و یک اقدام خاص توجه نکنید. به زمان اتفاقات هم توجه کنید. مثلا اگر این رفتارها به طور مداوم (بیش از ۶ ماه) در کودک شما دیده شود و در محیط های مختلف مانند مهمانی ها، خانه، مهدکودک بروز کرد و در فرآیند رشد یا یادگیری کودک اختلال ایجاد کرد، شاید بتوان آن موقع گفت که اینها می‌تواند نشانه ای از ADHD باشد.

اما بازهم مراقبت کنید و بدانید که تشخیص نهایی باید توسط روان‌شناس کودک یا روان‌پزشک کودک انجام شودو شما والدین عزیز حق قضاوت و تشخیص سر از خود ندارید.

تهیه چک‌ لیست علائم بیش‌فعالی در کودکان زیر ۶ سال

بخش ۱: مشکلات توجه و تمرکز:

کوذک دارای اختلال بیش فعالی نمی‌تواند بیش از چند دقیقه روی یک فعالیت (بازی، نقاشی، شنیدن قصه) تمرکز کند.

چنین کودکی اغلب وسایل یا اسباب‌بازی‌ها و لوازم خود را زود گم می‌کند، چرا که به محل قراردادن آنها توجهی ندارد.

این کودک دلبند چون دارای اختلال بیش فعالی است زمانی که با او حرف میزنید به نظر می‌رسد بی توجهی می کند.

بخش ۲: علائم بیش‌فعالی (تحرک زیاد):

کودک دارای اختلال بیش فعالی دائما در حال دویدن و جنب و جوش است.

همه چیز درباره بیماری فشار خون و راه های پیشگیری از آن

این کودک آرام و قرار ندارد یعنی حتی هنگام نشستن روی صندلی بی‌قرار کرده و تکان می‌خورد.

از دیگر نشانه های بیش فعالی اسن است که خیلی صحبت می کند و کمتر آرام می‌گیرد.

بخش ۳: علائم تکانشگری (رفتارهای ناگهانی):

کودک دارای اختلال بیش فعالی زیر 6 سال، متاسفانه بدون فکر اقدام می‌کند. به طور مثال ممکن است به صورت ناگهانی به وسط خیابان بپرد.

کوک بیش فعالی زیر 6 سال به خاطر اختلالی که دارد نمی‌تواند نوبت را در بازی یا صحبت و یا هر کار دیگر رعایت کند.

چند نکته مهم درباره بیش فعالی کودکان زیر 6 سال:

این علائم باید پیوسته و شدید باشند، نه فقط گاهی.

باید حداقل در دو محیط مختلف دیده شوند (مثلا هم در خانه و هم در مهدکودک).

تشخیص نهایی را متخصص کودکان یا روانپزشک کودک می‌دهد، چون برخی رفتارها ممکن است طبیعی یا ناشی از مشکلات دیگری مثل اضطراب یا اختلال خواب باشد.

روش های درمان بیش فعالی کودکان زیر 6 سال

بیش‌فعالی یا اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی (ADHD) در کودکان زیر ۶ سال معمولاً کمی متفاوت از سنین بالاتر مدیریت می‌شود، چون مغز کودک هنوز در حال رشد سریع است و مصرف دارو به‌عنوان انتخاب اول توصیه نمی‌شود.

بهترین معجون جوش خوردن استخوان

در این سن بیشتر از روش‌های غیر دارویی استفاده می‌شود.

راه‌های درمان و مدیریت بیش‌فعالی کودکان زیر ۶ سال:

۱ـ آموزش والدین و رفتاردرمانی

آموزش والدین (Parent Training): والدین یاد می‌گیرند چگونه با روش‌های تشویق و پاداش رفتارهای مثبت کودک را تقویت کنند و رفتارهای مشکل‌ساز را کاهش دهند.

مدیریت رفتار (Behavior Therapy): ایجاد قوانین ساده و واضح، دادن پاداش فوری برای رفتار خوب، و نادیده گرفتن یا پیامد ملایم برای رفتارهای منفی.

ثبات در روتین روزانه: برنامه خواب، تغذیه، و بازی باید منظم باشد.

۲ـ مداخلات آموزشی و محیط

همکاری با مهدکودک یا پیش‌دبستانی برای ایجاد محیطی آرام و کم‌تحریک.

تقسیم فعالیت‌های طولانی به بخش‌های کوتاه.

استفاده از بازی‌های آموزشی برای تمرکز و خودکنترلی (مثل پازل، لگو، بازی‌های نوبتی).

۳ـ درمان‌های تکمیلی

کاردرمانی: برای تقویت مهارت‌های حرکتی و خودتنظیمی.

گفتاردرمانی: اگر مشکلات زبانی یا ارتباطی وجود دارد.

بازی‌درمانی: کمک به تخلیه انرژی و آموزش کنترل هیجان‌ها.

۴ـ اصلاح سبک زندگی

خواب کافی (۱۰–۱۲ ساعت در شبانه‌روز).

تغذیه سالم و محدودکردن قند و مواد افزودنی مصنوعی.

ورزش منظم (دویدن، دوچرخه‌سواری، بازی‌های بیرون از خانه).

۵ـ دارودرمانی (فقط در موارد شدید)

معمولاً برای کودکان زیر ۶ سال خط اول درمان نیست.

اگر علائم خیلی شدید باشند و با رفتاردرمانی بهبود نیابند، متخصص کودک یا روانپزشک کودکان ممکن است داروهای خاصی (مثل متیل‌فنیدیت در دوز خیلی کم) تجویز کند، ولی حتماً باید زیر نظر پزشک باشد.

نکته مهم:

در این سن، رفتاردرمانی و آموزش والدین مهم‌ترین و مؤثرترین درمان است و باید قبل از دارو امتحان شود.

درمان و مدیریت بیش‌فعالی (ADHD) در کودکان زیر ۶ سال فقط به رفتاردرمانی و آموزش والدین محدود نمی‌شود، بلکه مجموعه‌ای از رویکردهاست که هر کدام می‌تواند بسته به شرایط کودک کمک‌کننده باشد.

علاوه بر مواردی که قبلاً گفتیم، این روش‌ها هم کاربرد دارند:

راه‌های تکمیلی درمان بیش‌فعالی در کودکان زیر ۶ سال:

۱-مداخلات روان‌شناختی و عاطفی

مشاوره خانواده: کمک به والدین برای کاهش استرس و ایجاد فضای آرام در خانه.

تقویت عزت‌نفس کودک: کودکان بیش‌فعال به‌خاطر تذکرهای مداوم ممکن است احساس بی‌کفایتی کنند. تعریف، تشویق و حمایت عاطفی بسیار مهم است.

بازی‌های نقش‌آفرینی (Role Play): برای آموزش مهارت‌های اجتماعی مثل صبر کردن، نوبت گرفتن و حل اختلاف.

۲- روش‌های آرام‌سازی و تمرکز

یوگا و تمرینات کششی مخصوص کودکان: کمک به کاهش بی‌قراری و افزایش تمرکز.

تمرینات تنفس عمیق یا آرام‌سازی عضلات: به شکل بازی یا همراه با داستان.

موسیقی‌درمانی: موسیقی ملایم می‌تواند در کاهش تنش و بهبود تمرکز کودک مؤثر باشد.

۳- درمان‌های حسی (Sensory Integration)

بعضی کودکان بیش‌فعال مشکلات پردازش حسی دارند. کاردرمانی حسی می‌تواند:

به کاهش بی‌قراری کمک کند.

مهارت‌های توجه و تمرکز را تقویت کند.

غذاهای مضر برای کم خونی

کودک را آرام‌تر و هماهنگ‌تر سازد.

۴- گروه‌درمانی برای کودکان (در سنین پیش‌دبستانی کمتر شایع ولی گاهی مفید)

کودکان در یک محیط گروهی، مهارت‌های اجتماعی، رعایت قوانین و کنترل هیجان‌ها را تمرین می‌کنند.

۵- مداخلات تغذیه‌ای و مکمل‌ها (با نظر پزشک)

رژیم غذایی متعادل: کاهش قند و غذاهای فرآوری‌شده، افزایش مصرف میوه، سبزیجات، پروتئین سالم.

بعضی پژوهش‌ها نشان داده‌اند که اسیدهای چرب امگا-۳ (مثل روغن ماهی) می‌توانند روی تمرکز اثر مثبت داشته باشند.

بررسی کمبودهایی مثل آهن، روی و ویتامین D، چون گاهی تشدیدکننده علائم‌اند.

۶- فناوری‌های کمک‌کننده

اپلیکیشن‌ها و بازی‌های تقویتی تمرکز (متناسب با سن و غیرمعتادکننده) که تمرین‌های کوتاه برای توجه، حافظه و خودکنترلی دارند.

استفاده محدود و کنترل‌شده، فقط با نظارت والدین.

۷- همکاری چندتخصصی

گاهی لازم است تیمی از متخصصان (روانپزشک کودک، روانشناس، کاردرمانگر، مربی مهد و والدین) با هم کار کنند تا بهترین نتیجه حاصل شود.

خلاصه اینکه: درمان بیش‌فعالی کودکان زیر ۶ سال ترکیبی از:

• آموزش والدین + رفتاردرمانی،
• اصلاح محیط و سبک زندگی،
• کاردرمانی/بازی‌درمانی،
• روش‌های آرام‌سازی و تغذیه سالم است.
• دارو معمولاً آخرین انتخاب است.

امیدرسان، رسانه امیدبخش