زنده شدن روستاها؛ عبداللهکورده نمونهای از مهاجرپذیری موفق
روستای «عبداللهکورده» مهاباد که چند دهه قبل تنها یک خانوار در آن ساکن بود اما اکنون بیش از ۴۰ خانوار و ۱۲۰ نفر جمعیت دارد و به مهاجرپذیرترین روستای این منطقه تبدیل شده است.
به گزارش پایگاه خبری امیدرسان، روستای ۴۰ خانواری «عبداللهکورده» در فاصله ۱۵ کیلومتری غرب مهاباد و در مسیر جاده مهاباد به سردشت قرار دارد. این روستا به دلیل ویژگیهایی مانند موقعیت جغرافیایی، شغل اهالی و میزان مهاجرتپذیری، از جمله مناطق شاخص و متفاوت در مهاباد محسوب میشود.
ریشههای این روستا به چند دهه قبل بازمیگردد؛ زمانی که شخصی به نام «عبداللهکرده» همراه خانواده و گله گوسفندان خود از منطقهای دیگر به این نقطه مهاجرت کرد و در حاشیه رودخانه مهاباد توقف داشت.
این توقف با احداث قهوهخانهای بر روی جاده مهاباد – سردشت طولانی شد و تا چند سال اخیر هم مردم این منطقه، عبدالله کورده را به قهوه خانه عبدالله کورده می شناختند. به مرور زمان، برخی از اهالی دیگر روستاهای اطراف که به دنبال فرصتهای جدید بودند، در کنار خانه او ساکن شدند. طی دو دهه گذشته، این روند ادامه یافت و عبداللهکورده به شکل یک روستای مستقل و پویا درآمد.
امروزه، این روستا با وجود تک خانواری اولیه، به محیطی سرزنده تبدیل شده است. جالب آنکه هیچ خانوادهای از این روستا به شهر مهاجرت نکرده و برعکس، تعدادی از صنعتگران و کسبه شهر با مهاجرت معکوس در حاشیه روستا سکونت گزیدهاند و شمار خانوارها هر سال افزایش مییابد.
برخی از این افراد تنها در طول روز در روستا فعالیت دارند و غروب به شهر بازمیگردند، در حالی که برخی دیگر خانههای خود را بازسازی یا مقاومسازی کرده و با همکاری بنیاد مسکن انقلاب اسلامی خانههای جدید ساختهاند.
بافت روستا بیشتر به شهری نوپا شباهت دارد و جاده اصلی مهاباد- سردشت روستا را به ۲ بخش تبدیل کرده است، در این روستا علاوه خانه بهداشت روستایی، مرکز جامع سلامت، پایگاه فوریت های پزشکی جادهای، پاسگاه انتظامی (قضایی) و مرکز ترویج جهادکشاورزی که زمین مورد نیاز برای تمامی این اماکن دولتی از سوی وارثان عبدالله کورده اهدا شده، هم در این روستا دایر شده است.
بافت روستا بیشتر شبیه یک شهر نوپا است و جاده اصلی مهاباد به سردشت آن را به دو بخش تقسیم میکند. امکانات رفاهی متعددی در روستا دایر است؛ از جمله خانه بهداشت، مرکز جامع سلامت، پایگاه فوریتهای پزشکی جادهای، پاسگاه انتظامی و مرکز ترویج جهاد کشاورزی.
برای رسیدن به عبداللهکورده از مهاباد، مسیر پرپیچ و خم جادهای که موازی با رودخانه مهاباد است، شما را از روستای حمزهآباد و سپس بیطاس عبور میدهد و نهایتاً عبداللهکورده در دو سوی جاده اصلی و در حاشیه رودخانه نمایان میشود. جاده فرعی آسفالته «قرهچلان» نیز به جاده اصلی متصل میشود و در سمت دیگر رودخانه، روستای «کاویس» با پلی تازه به این روستا مرتبط شده است.
در دامنه روستا باغهای سیب و گردو چشمنواز هستند و در پاییز، طبیعت بیشترین زیبایی خود را به نمایش میگذارد. رودخانه بالادست نیز احیا شده و در چند سد متری روستا جریان دارد که اهالی لحظهشماری برای رسیدن آب آن میکنند. کوهستان مرتفع در غرب روستا، هر روز غروب دلنشین آفتاب پاییزی را قاب میگیرد و با نخستین بارش برف، اهالی را برای فصل سرما آماده میکند.
خانهها و مغازهها در دو طرف جاده اصلی گسترده شدهاند. کارگاههای تعمیر ادوات کشاورزی، نجاری، فروشگاههای مواد غذایی و قهوهخانه سنتی در این روستا دایر بوده و بخش عمده فعالیتهای اقتصادی آن را تشکیل میدهند.
سراغ خانه بنیانگذار روستا رفتم؛ گویا فرزندان وی اکنون به چند خانواده تقسیم شدهاند و خانه قدیمی تخریب و نوسازی شده است. این خانه جدید با ساختمانهای مهاجران تازهوارد ادغام شده و بخشی از بافت قدیمی روستا را به شکلی طبیعی با خانههای جدید پیوند زده است.
یکی از قدیمیترین اهالی عبداللهکورده، سید رحیم آهمند است. او در اوایل دهه ۶۰ با راهاندازی یک آسیاب، نخستین سنگ بنای صنعت در روستا را گذاشت و مسیر توسعه اقتصادی را آغاز کرد. خانه قدیمی او نیز بازسازی شده بود و سید رحیم به همراه پسرش در آن زندگی میکرد. با این حال، بخشهایی از آسیاب و محوطه آن همچنان باقی مانده و نشانهای از گذشته صنعتی روستا است.
اهالی منطقه او را با نام سید رحیم میشناسند. با وجود اینکه در دهه هفتاد عمرش قرار داشت، از لحاظ جسمی توانمند بود و برخوردی گرم و شیرین داشت. سخنانش نکتهسنج و همراه با طنز بود و همواره با لحنی دوستانه، داستانها و خاطرات گذشته روستا را بازگو میکرد. دیدن او و شنیدن روایتهایش، تصویری زنده از تاریخچه روستا و تلاشهای بنیانگذاران آن ارائه میدهد و حس نزدیکی و تعلق خاطر اهالی به گذشته و ریشههای روستا را تقویت میکند.
سید رحیم با لحنی پرشور روایت کرد: در سال ۱۳۶۱ اینجا ساخت آسیاب را آغاز کردم. در آن زمان تنها خانواده عبداللهکرده در این منطقه سکونت داشتند و ما با فاصلهای زیاد و در زمینی دو هزار متر مربعی کار را شروع کردیم. کمکم خانواده و فرزندانم را هم به اینجا آوردم.
او ادامه داد که در گذشته، اهالی روستاهای اطراف گندم خود را برای تبدیل به آرد به آسیاب او میآوردند و روزهایی بود که چندین تراکتور و خودرو پر از گندم منتظر نوبت بودند، اما اکنون کشاورزان تمایلی به این کار ندارند.
با وجود اصرار سید رحیم برای صرف چای تازه و نهار، برای ادامه گزارش دعوت او را رد کردم و به دیدار دیگر اهالی عبداللهکورده رفتم. مرد کهنسالی در مغازه مواد غذایی نشسته بود.
این مرد که از اهالی روستاهای بالادست بود، بیش از ۳۰ سال پیش مغازه خود را در عبداللهکورده راهاندازی کرده بود. او با لبخند از تامین کالاهای مورد نیاز اهالی و حتی مسافران و گردشگران سخن گفت و از درآمد و شغل خود رضایت داشت.
در گوشهای دیگر، پدر و پسری که استاد جوشکاری بودند، در کارگاهی مشغول ساخت درب و پنجرههای فلزی بودند. حضور این کارگاهها، مغازهها و خدمات متنوع نشاندهنده رشد اقتصادی روستا و تلاش اهالی برای توسعه و آبادانی است.
آنان پیشتر مدتی در شهر مغازه داشتند اما با توجه به نیاز منطقه، کارگاه خود را به عبداللهکورده منتقل کرده بودند. آنها از صبح تا غروب در کارگاه فعالیت میکردند و شبها برای استراحت به خانه خود در شهر مهاباد بازمیگشتند. آنها میگفتند که در فصل بهار سال آینده قصد دارند به همراه خانواده، به صورت دائم در روستا سکونت کنند.
در انتهای روستا، استاد مکانیکی با نام «سوران ساکار» در جلو درب کارگاهش مشغول کار بود. او توضیح داد که میتواند در شهر هم فعالیت داشته باشد، اما با توجه به نیاز منطقه، اجاره ارزان مغازه و فرصت بازار کار بهتر، تصمیم گرفته است از ۲۰ سال پیش در عبداللهکورده بماند و در همین روستا خدمات مکانیکی ارائه کند.
در این روستای نوپا، مدرسهای کوچک خیرساز نیز وجود دارد که با مدیریت یک معلم، محفل یادگیری و دانش را روشن نگه داشته است. هیاهوی دانشآموزان مدرسه دوکلاسه، که اکنون ۱۰ دانشآموز ابتدایی در آن مشغول تحصیل هستند، شور و پویایی زندگی را به عبداللهکورده بخشیده است.
با این حال، برای ثبت تصویری از فعالیت دانشآموزان در کلاس و حیاط مدرسه نیاز به مجوز کتبی از آموزش و پرورش مهاباد بود. با وجود تماسهای متعدد با مسئولان، موفق به دریافت مجوز نشدم و نتوانستم از فضای شاد و پرنشاط کلاسها فیلم بگیرم.
وجود چنین مدرسهای، هرچند کوچک، نشاندهنده اهمیت آموزش و پرورش در توسعه اجتماعی روستا و تلاش اهالی برای ایجاد زیرساختهای لازم زندگی است.
در حاشیه بالادست روستا و در دامنه رودخانه، بین دو روستای عبداللهکرده و «کاویس»، زمین ورزشی در حال ساخت بود. هنوز کارهای زیرساخت و نصب چمن مصنوعی آن به پایان نرسیده بود، اما همین روند ساخت، نوید فرصتی تازه برای اهالی روستا به ویژه جوانان میداد.
راهاندازی این زمین چمن مصنوعی میتواند اوقات فراغت جوانان روستا را غنی کند و علاوه بر آن، امکان برگزاری مسابقات فوتبال محلی را نیز فراهم میکند. اهالی، این پروژه را گامی مهم برای ارتقای سلامت جسمی و اجتماعی، شناسایی استعدادهای ورزشی و همچنین تشویق جوانان به ماندن در روستا میدانند. زمین ورزشی، فراتر از یک فضای بازی، نمادی از توجه به توسعه اجتماعی و تقویت حس تعلق و نشاط در عبداللهکرده است.
چند خانوار از اهالی عبداللهکورده شغل دامداری دارند اما به دلیل شیوع بیماری تب برفکی در برخی مناطق جنوب آذربایجان غربی، امکان تهیه تصاویر و فیلم از واحدهای دامداری صنعتی و سنتی در زمان تهیه گزارش میسر نشد و ثبت این توانمندی روستا به گزارشهای بعدی موکول شد.
روستای نوپای عبداللهکورده، مانند بسیاری از روستاهای مهاباد، توسط دهیار اداره میشود. دهیاری جوان و پرانرژی در چند سال اخیر خدمات متعددی به اهالی ارائه کرده است. اقدامات او در زمینه جدولکشی و آسفالت معابر، تشویق روستاییان برای نهضت مقاومسازی خانهها، برنامهریزی برای جمعآوری روزانه زباله و ساخت زمین چمن مصنوعی در بالادست روستا، باعث راحتی و زیبایی بیشتر این آبادی شده است.
ساختمان دهیاری عبداللهکورده، که تنها اتاق کوچکی در حاشیه ساختمان پاسگاه انتظامی بود، در این سالها خاستگاه قدمهای بزرگی برای عمران و آبادانی روستا شده است و برنامههایی برای شکوفایی و رونق این روستا در زمینههای مختلف در این ساختمان رقم میخورد.
دهیار روستا، جمال آهمند، از قبل برایم آشنا بود و حقیقت آن است که سوژه اصلی این گزارش نیز با کمک ایشان شکل گرفت. در عصر یکی از روزهای پاییزی، به اتاق کوچک دهیاری رفتم و با او ملاقات کردم. پشت میز کارش، بنری نصب شده بود که تصویری زیبا از روستا در فصل بهار را نشان میداد، تصویری که گویا با دوربین گوشی خود گرفته بود. هرچند کیفیت چاپ آن چندان بالا نبود اما حس دلنشینی از زیباییهای روستا و زندگی اهالی آن به نمایش میگذاشت و نشان میداد که حتی در فضاهای کوچک نیز شور و علاقه به توسعه و معرفی روستا وجود دارد.
سه هکتار زمین به محدوده روستای عبدالله کورده الحاق شد
دهیار روستای عبداللهکورده با خبری خوش برای جوانان و متقاضیان جدید سکونت در روستا صحبت را آغاز کرد. او گفت: برای گسترش روستا و امکان ساخت و ساز جدید، به ویژه برای جوانان، سه هکتار زمین به محدوده روستا الحاق شده است.
آهمند افزود: ۶۰۰ متر جدولگذاری، هفت هزار مترمربع آسفالت معابر، تسهیل در صدور مجوز ساخت و سازهای جدید و تشویق اهالی برای مقاومسازی خانههای قدیمی، بخشی دیگر از فعالیتهای دهیاری عبداللهکورده است.
وی درباره مهاجرپذیری روستا توضیح داد: در دهه ۶۰ تنها یک خانوار در اینجا سکونت داشت، اما اکنون عبداللهکورده میزبان ۴۰ خانوار با جمعیتی حدود ۱۲۰ نفر است. نکته مهم دیگر این است که از مجموع اهالی، ۹۰ درصد واجدین شرایط تحت پوشش بیمه اجتماعی روستاییان و عشایر هستند و چند نفر نیز از این بیمه به درجه بازنشستگی رسیدهاند.
دهیار تاکید کرد که نهادینه شدن فرهنگ توجه به بیمه در روستا به دلیل تغییر ترکیب شغلی اهالی است؛ تنها چند خانوار زراعت میکنند و اکثر اهالی در بخشهای صنعتی و خدماتی فعالیت دارند که اهمیت بیمه در آنها بسیار بالاست.
وی همچنین اظهار کرد: نکته جالب دیگر این است که هیچکس در روستای عبداللهکورده بیکار نیست. حتی بانوان روستا نیز علاوه بر کشاورزی، در فعالیتهای خدماتی و صنایع دستی همانند مردان، نقش فعال دارند.
این صحبتها تصویر روشنی از تحرک اجتماعی و اقتصادی روستا ارائه میدهد و نشان میدهد که عبداللهکورده با وجود قدمت کوتاه، به محیطی خودکفا تبدیل شده است، جایی که توسعه زیرساخت، فرهنگ کار و توجه به خدمات اجتماعی دست به دست هم دادهاند تا زندگی روستایی مدرن و فعال شکل گیرد.
کلام آخر
روستای عبداللهکورده هرچند از نظر جمعیت و سرانه تولید کشاورزی و دامی چندان شناختهشده نیست، اما توانسته با جذب افراد جویای کار و توسعه کسبوکارهای صنعتی و خدماتی، نمونهای موفق از مهاجرت معکوس در منطقه باشد. اهالی این روستا، چه از شهرها و چه از روستاهای اطراف، با محیط جدید سازگار شده و با همکاری و هماهنگی یکدیگر، هر روز در جهت شکوفایی و توسعه روستا گام برمیدارند. این تجربه موفق میتواند الگویی برای سایر روستاهای کشور باشد، جایی که مشکل مهاجرت و کاهش جمعیت به یک چالش جدی تبدیل شده است.
در گستره شهرستان مهاباد با جمعیتی حدود ۲۸۰ هزار نفر و ۱۹۷ روستا در دو بخش مرکزی و خلیفان، عبداللهکورده نمادی از پویایی اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است، روستایی که نشان میدهد حتی یک آبادی کوچک میتواند با مدیریت مناسب، همبستگی اجتماعی و فعالیت اقتصادی، به الگویی موفق و الهامبخش برای دیگر مناطق تبدیل شود.
منبع: ایرنا
