عطر کُما در بیرجند؛ گنجینهای سبز در کویر خراسان جنوبی
در دل کویر خراسان جنوبی، گیاه خودروی «کُما» با عطر و طعم بینظیرش، سفرههای بیرجندیها را زینت میبخشد، اما این گنجینه سبز امروز با خطر انقراض دست و پنجه نرم میکند.
به گزارش پایگاه خبری امیدرسان، بیابانهای خراسان جنوبی، بوتهای خودرو به نام «کما» در روزهای پایانی اسفند و اوایل بهار سر از خاک بیرون میآورد. گیاهی که برخی بوی آن را نامطبوع میدانند، اما عده زیادی بهویژه به گونههای دارای تاج زردرنگش علاقهمندند و آن را بهصورت خوراکی مصرف میکنند.
این گیاه خواص دارویی مختلفی دارد، هرچند زیادهروی در استفادهاش میتواند حالت گیجی ایجاد کند. پژوهشگران تأکید میکنند که هر بوته کما تنها از یک جوانه مولد گل شکل میگیرد و برداشت آن باعث از بین رفتن همین جوانه میشود، موضوعی که احیای دوباره گیاه را بسیار طولانی کرده و ازآنجاکه بذر مشخصی برای کاشت ندارد، رویش مجدد آن کاملاً وابسته به باقی ماندن همین جوانههاست.
به دلیل برداشتهای بیرویه و غیرمجاز در سالهای اخیر، این گیاه ارزشمند در خراسان جنوبی با تهدید جدی نابودی روبهرو شده و حفاظت از آن نیازمند توجه جدی مردم و مسئولان است.
عطر کما در بیرجند
این روزها حضور «کما» در بازارهای بیرجند، روایتی از اقتصاد محلی بوده که به شدت به طبیعت گره خورده است. این گیاه خودرو، منبع درآمد فصلی برای بسیاری از خانوادههاست و بخشی از هویت فرهنگی منطقه محسوب میشود.
با این حال، خشکسالیهای اخیر و برداشت بیرویه، رویش آن را به شدت کاهش داده، قیمتها را بالا برده و درآمد فعالان این حوزه را تهدید میکند.
این وضعیت، بقای خود کما و این بخش از اقتصاد محلی را در معرض خطر قرار داده و ضرورت مدیریت پایدار منابع را بیش از پیش آشکار میسازد.
افزایش برداشتهای بیرویه
یکی از شهروندان بیرجندی کما را از غذاهای مورد علاقه خود دانست و گفت: هر ساله همزمان با فصل رویش این گیاه، به بیابانهای حوالی شوشود میرویم و تنها برای مصرف خانواده برداشت داریم.
عالیه عزیزی افزود: «کما» یکی از غذاهای محلی و مورد علاقه مردم بیرجند است که عطر و طعم آن در هیچ کجای دیگر یافت نمیشود.
وی بیان کرد: این گیاه کوهی که در اوایل بهار در دشتها و کوهپایههای اطراف بیرجند میروید، علاوه بر خواص دارویی فراوان، به دلیل طعم منحصر به فردش، جایگاه ویژهای در سفرههای مردم منطقه دارد.
وی که به گفته خودش هر ساله برای برداشت کما به بیابانهای مورد هدف میرود، گفت: متاسفانه، برداشت بیرویه و غیرمسئولانه این گیاه، به ویژه در سالهای اخیر، باعث شده تا رویش آن به شدت کاهش یابد.
عزیزی بیان کرد: امید است که با افزایش آگاهی عمومی و اجرای راهکارهای مدیریتی صحیح، بتوان از این گیاه ارزشمند به صورت پایدار محافظت کرد تا نسلهای آینده نیز بتوانند از طعم و خواص بینظیر «کما» بهرهمند شوند.
وی اظهار کرد: خرید کما از فروشندگان محلی که به روشهای سنتی و پایدار برداشت میکنند، میتواند به حفظ این گونه کمک کند.
طریقه مصرف کما
یکی دیگر از شهروندان بیرجندی هم در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به خواص درمانی «کما» اظهار داشت: این گیاه گنجینهای از خواص دارویی است که مردم منطقه نسل اندر نسل از آن استفاده کردهاند.
فاطمه خدادادی با بیان اینکه بومیان منطقه از کما برای درمان دردهای معده، نفخ و مشکلات گوارشی استفاده میکنند، افزود: همچنین گفته میشود که خواص ضدالتهابی دارد و میتواند به بهبود برخی بیماریها کمک کند اما باید در مصرف آن احتیاط کرد، چرا که مصرف زیادش میتواند باعث گیجی و سردرد شود.
این شهروند با اشاره به محدودیت زمانی رویش کما، افزود: فقط در یک دوره کوتاه از سال، آن هم در اوایل بهار، میتوان این گیاه را پیدا کرد و همین فصلی بودن آن باعث شده تا ارزش بیشتری داشته باشد.
وی با اشاره به نحوه طبخ این گیاه، بیان کرد: کما در ابتدا آبپز شده و سپس با سیر و سیبزمینی آبپز طبخ و مصرف میشود و میتوان بعد از آبپز کردن کما، آن را در فریز هم نگهداری و کمکم مصرف کرد.
کارشناسان معتقدند گیاه کما برای گوارش و حذف انگلهای رودهای نیز مفید است و مصرف «کما» حملات صرع را نیز کاهش میدهد.
همچنین در کشورهای خارجی از صمغ این گیاه، کپسول ضدویروس برای آنفلوانزای خوکی ساختهاند و این ماده، خاصیت مسکن داشته و در کاهش فشارخون و بیماریهای قلبی عروقی نیز مؤثر است.
برداشت غیر مجاز ممنوع است
مهدی کرباسچی، سرپرست ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان جنوبی، با اشاره به فصل رویش گیاه کما در خراسان جنوبی که حاصل بارندگیهای مطلوب زمستانه بوده است، اظهار داشت: برداشت این گیاه صرفاً برای مصارف خوراکی خانوار و حداکثر تا سقف سه کیلوگرم مجاز است و هرگونه برداشت با اهداف اقتصادی به شدت ممنوع است.
وی با تأکید بر اهمیت حفاظت از منابع طبیعی و جلوگیری از فرسایش خاک، خاطرنشان کرد: برداشت بیرویه گیاه کما به دلیل نقش حیاتی هر بوته در احیای مجدد این گونه دارویی برای سالهای آتی، موجب آسیب جدی به طبیعت خواهد شد.
سرپرست ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان جنوبی افزود: با توجه به خشکسالیهای گذشته و اهمیت حفظ گونه کما، برداشت این گیاه دارویی تحت نظارت دقیق قرار دارد تا از آسیبهای احتمالی به آن جلوگیری شود.
رویش کما در تمام نقاط استان
کرباسچی بیان کرد: همزمان با فصل رویش، گشتهای نظارتی یگان حفاظت منابع طبیعی در مناطق مختلف استان فعال شدهاند و با افرادی که اقدام به برداشت غیرمجاز این گیاه در مراتع و جادهها کنند، برخورد قاطع قانونی صورت خواهد گرفت.
وی خواستار برداشت اصولی و صرفاً به میزان نیاز خانوار از این گیاه شد و افزود: از شهروندان خواستاریم هرگونه تعرض به طبیعت، تخریب و تصرف اراضی ملی و مراتع را از طریق سامانه تلفنی ۱۵۰۴ گزارش دهند.
وی بیان کرد: کما در خراسان جنوبی تقریبا در تمام شهرستان هه به جز فردوس وجود داشته و در سال جاری نسبت به سالیان گذشته از وضعیت مناسب تری برخوردار بوده است.
منبع: مهر
