جلبک اسپیرولینا و کرم نرئیس؛ فرصت تازه بوشهری‌ها برای اشتغال‌زایی و ارزآوری
توسعه پرورش جلبک اسپیرولینا و تکثیر کرم نرئیس در استان بوشهر، با برخورداری از ظرفیت تولید محصولات با ارزش افزوده، تأمین بخشی از نیاز صنایع داخلی و کاهش وابستگی به نهاده‌های وارداتی، فرصت تازه‌ای برای اشتغال‌زایی، ارزآوری و تنوع‌بخشی به فعالیت‌های اقتصادی مناطق ساحلی فراهم کرده است؛ ظرفیتی که با همکاری شیلات و کمیته امداد می‌تواند به ایجاد کسب‌وکارهای پایدار برای خانواده‌های کم‌برخوردار نیز منجر شود.
به گزارش پایگاه خبری امیدرسان، توسعه فعالیت‌های نوین آبزی‌پروری و بهره‌گیری از ظرفیت‌های کمتر شناخته‌شده اقتصادی در صنعت شیلات، از جمله محورهایی است که در سال‌های اخیر مورد توجه قرار گرفته و استان بوشهر به دلیل برخورداری از موقعیت جغرافیایی، منابع آبی و زیرساخت‌های مرتبط با پرورش آبزیان، زمینه مناسبی برای گسترش این فعالیت‌ها دارد.
در همین ارتباط، ظرفیت‌های تولیدی و اقتصادی طرح‌های پرورش جلبک اسپیرولینا و تکثیر کرم نرئیس در بازدید مشترک مدیرکل کمیته امداد امام خمینی(ره) استان بوشهر، معاون برنامه‌ریزی و توسعه منابع اداره‌کل شیلات و رئیس گروه توسعه سایر آبزیان شیلات این استان بررسی شد.
این بازدید با هدف شناسایی فرصت‌های سرمایه‌گذاری، توسعه فعالیت‌های تولیدی، بررسی ظرفیت‌های اشتغال‌زایی و فراهم‌سازی زمینه همکاری مشترک برای حمایت از طرح‌های اقتصادی و توانمندسازی خانواده‌های تحت حمایت کمیته امداد انجام شد.
اسپیرولینا؛ صنعتی نوآورانه با ظرفیت تولید و ارزآوری
پرورش جلبک اسپیرولینا به دلیل ارزش غذایی بالا، کاربردهای متنوع در صنایع غذایی، دارویی، آرایشی و بهداشتی و همچنین قابلیت استفاده در تولید خوراک دام، طیور و آبزیان، یکی از زمینه‌های مستعد توسعه فعالیت‌های دانش‌بنیان در صنعت شیلات به شمار می‌رود.
بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی سازمان شیلات ایران، تولید خمیر جلبکی کشور تا پایان سال ۱۴۰۴ به ۴۶۱.۵ تن رسیده است، همچنین در همین مدت، سطح زیر کشت اسمی این محصول ۱۱۲ هکتار و سطح زیر کشت فعال آن تنها ۳.۲ هکتار گزارش شده‌است؛ آماری که نشان‌دهنده فاصله میان ظرفیت‌های پیش‌بینی‌شده و میزان بهره‌برداری واقعی از این بخش است.
علاوه براین برآوردهای سازمان شیلات ایران نشان می‌دهد تولید سالانه ۷۷ تن پودر خشک اسپیرولینا با حداقل قیمت هر کیلوگرم ۲۰ دلار، می‌تواند ظرفیت ارزآوری یک میلیون و ۵۴۰ هزار دلاری، معادل حدود ۳۰۸ میلیارد تومان بر مبنای محاسبات اعلام‌شده، ایجاد کند.
این ارقام بیانگر آن است که توسعه مزارع پرورش جلبک، افزایش بهره‌وری واحدهای موجود و تکمیل زنجیره فرآوری و بسته‌بندی، در صورت فراهم شدن زیرساخت‌های لازم و دسترسی به بازارهای هدف، می‌تواند به یکی از زمینه‌های اقتصادی قابل توجه در صنعت شیلات کشور تبدیل شود.
مدیرکل شیلات بوشهر با اشاره به توسعه فعالیت‌های نوآورانه در صنایع شیلاتی این استان گفت: در سال گذشته ۶ کارگاه تولید خمیر جلبک در استان فعالیت داشتند که ۱۳۲ تن محصول تولید کردند.
امینی افزود: این محصول در صنایع غذایی از جمله تولید پاستا و همچنین در محصولات آرایشی و بهداشتی کاربرد دارد و توسط شرکت‌های دانش‌بنیان تولید می‌شود.
وی با اشاره به توسعه زیرساخت‌های این صنعت در استان بوشهر اظهار کرد: هفتمین مجموعه تولید جلبک نیز در دهه فجر پارسال به شبکه تولید این استان اضافه شد.
مدیرکل شیلات بوشهر با بیان اینکه پرورش جلبک از صنایع نوین و دارای اهمیت در بخش تولید آبزیان است، گفت: این صنعت علاوه بر ایجاد اشتغال، بویژه در نواحی دور از ساحل، در تأمین نیاز صنایع تبدیلی و کاهش وابستگی به واردات نقش دارد.
کاربردهای گسترده اسپیرولینا در صنایع غذایی و آبزی‌پروری
اسپیرولینا از نظر ترکیبات تغذیه‌ای دارای پروتئین، اسیدهای آمینه ضروری، اسیدهای چرب مفید، مواد معدنی، ویتامین‌های گروه B و ترکیبات زیست‌فعال است و به همین دلیل می‌تواند در تولید خوراک دام، طیور و آبزیان مورد استفاده قرار گیرد.
بر اساس اعلام کارشناسان سازمان شیلات ایران، میزان استفاده از جلبک در جیره غذایی، متناسب با نوع گونه و محصول نهایی، می‌تواند حدود ۳ تا ۵ درصد باشد و در برخی کاربردهای صنعت دام و طیور به ۱۰ درصد نیز برسد.
استفاده از جلبک در تولید خوراک آبزیان، بویژه در مراحل حساس لاروی، به دلیل برخورداری از ترکیبات تغذیه‌ای و قابلیت کمک به تقویت سیستم ایمنی و بهبود عملکرد رشد، اهمیت ویژه‌ای دارد.
علاوه بر این، توسعه فرآوری اسپیرولینا می‌تواند زمینه تولید محصولات متنوعی مانند پودر جلبک، رنگدانه‌های طبیعی، روغن‌های غنی از امگا ۳ و مواد اولیه مکمل‌های خوراک را فراهم کند.
از این منظر، توسعه تولید داخلی جلبک تنها به افزایش حجم محصول محدود نمی‌شود، بلکه می‌تواند به ایجاد صنایع تبدیلی، شکل‌گیری واحدهای بسته‌بندی و فرآوری و کاهش وابستگی برخی صنایع به مواد اولیه وارداتی کمک کند.
کرم نرئیس؛ حلقه تکمیلی زنجیره تولید میگوی پرورشی
در کنار پرورش جلبک اسپیرولینا، تکثیر و پرورش کرم نرئیس نیز از دیگر ظرفیت‌های قابل توسعه در صنعت شیلات استان بوشهر محسوب می‌شود.
کرم نرئیس یکی از نهاده‌های غذایی مهم در مراکز تکثیر میگو است که برای تغذیه مولدین این آبزی مورد استفاده قرار می‌گیرد، تأمین پایدار این نهاده از اهمیت زیادی برخوردار است و توسعه تولید داخلی آن می‌تواند بخشی از نیاز مراکز تکثیر میگو را پوشش دهد.
امینی، مدیرکل شیلات استان بوشهر، با اشاره به برنامه‌های این استان برای توسعه این فعالیت گفت: تولید کرم نرئیس که به عنوان غذای مولدین میگو استفاده می‌شود نیز در دستور کار قرار گرفته است و تولید آن می‌تواند از خروج ارز از کشور جلوگیری کند.
با توجه به جایگاه استان بوشهر در صنعت پرورش میگو، توسعه تکثیر کرم نرئیس می‌تواند به ایجاد کسب‌وکارهای تخصصی، کاهش وابستگی به منابع تأمین خارجی و تقویت زنجیره تأمین مراکز تکثیر کمک کند.
این موضوع از آن لحاظ اهمیت دارد که پایداری تولید میگو تنها به فراهم بودن استخرهای پرورشی و زیرساخت‌های برداشت وابسته نیست، بلکه دسترسی به نهاده‌های باکیفیت در مراحل تکثیر و پرورش نیز نقش تعیین‌کننده‌ای در عملکرد این صنعت دارد.
بنابراین، سرمایه‌گذاری در تولید داخلی کرم نرئیس می‌تواند علاوه بر ایجاد ارزش افزوده، زمینه ارتباط اقتصادی پایدار میان واحدهای تولیدکننده این کرم و مراکز تکثیر میگو را فراهم سازد.
بوشهر؛ ظرفیت مناسب برای توسعه صنایع نوین آبزی‌پروری
استان بوشهر به دلیل برخورداری از نوار ساحلی گسترده، منابع آب شور و لب‌شور، زیرساخت‌های شیلاتی و تجربه فعالیت در حوزه پرورش میگو، از مناطق مستعد کشور برای توسعه فعالیت‌های نوین آبزی‌پروری به شمار می‌رود.
قرار گرفتن این استان در میان مناطق فعال تولید ریزجلبک اسپیرولینا، فرصت مناسبی برای گسترش این صنعت فراهم کرده‌است؛ بویژه آنکه پرورش جلبک، متناسب با گونه و فناوری مورد استفاده، در منابع آبی شیرین، شور، لب‌شور و برخی منابع آبی نامتعارف امکان‌پذیر است.
با توجه به محدودیت منابع آب شیرین، استفاده از منابع آب شور و لب‌شور و به‌کارگیری فناوری‌های مناسب می‌تواند در توسعه این فعالیت‌ها اهمیت ویژه‌ای داشته باشد.
همچنین استفاده از سامانه‌های کشت روباز، سامانه‌های عمودی و افقی و انواع فتوبیوراکتورها، در کنار بهینه‌سازی شرایط رشد و توسعه روش‌های برداشت و فرآوری، از جمله راهکارهای افزایش بهره‌وری در این صنعت محسوب می‌شود.
با این حال، انتخاب فناوری مناسب باید بر اساس شرایط اقلیمی، کیفیت منابع آب، هزینه سرمایه‌گذاری، هزینه انرژی و ظرفیت بازار فروش انجام شود تا واحدهای تولیدی از نظر اقتصادی نیز توجیه‌پذیر باشند.
همکاری شیلات و کمیته امداد برای ایجاد اشتغال پایدار
یکی از ابعاد مهم توسعه فعالیت‌های نوین آبزی‌پروری در استان بوشهر، امکان استفاده از این ظرفیت‌ها برای ایجاد فرصت‌های شغلی و توانمندسازی اقتصادی خانواده‌های کم‌برخوردار است.
در همین زمینه، مدیرکل شیلات استان بوشهر و مدیرکل کمیته امداد امام خمینی(ره) استان در نشستی مشترک، زمینه‌های همکاری دو دستگاه را در حوزه توسعه آبزی‌پروری، حمایت از اقشار کم‌برخوردار و ایجاد فرصت‌های شغلی پایدار بررسی کردند.
در این نشست بر استفاده از ظرفیت‌های فنی و تخصصی شیلات در کنار توان حمایتی و تسهیلاتی کمیته امداد برای شناسایی افراد مستعد، هدایت متقاضیان واجد شرایط به فعالیت‌های تولیدی و حمایت از طرح‌های دارای توجیه اقتصادی تأکید شد.
توسعه طرح‌های کوچک و متوسط آبزی‌پروری، در صورت همراهی با آموزش‌های تخصصی، مشاوره فنی، تأمین سرمایه اولیه و پشتیبانی مستمر، می‌تواند زمینه ورود خانواده‌های تحت حمایت به فعالیت‌های مولد اقتصادی را فراهم کند.
طرح‌هایی مانند پرورش اسپیرولینا و تکثیر کرم نرئیس نیز به دلیل برخورداری از ظرفیت‌های تخصصی و امکان توسعه واحدهای تولیدی در مقیاس‌های مختلف، می‌توانند در شمار گزینه‌های قابل بررسی برای ایجاد مشاغل متناسب با شرایط بومی استان بوشهر قرار گیرند.
البته بهره‌گیری از این ظرفیت‌ها مستلزم شناسایی بازار مصرف، بررسی هزینه‌های تولید، تأمین تجهیزات و مواد اولیه و فراهم کردن امکان فروش مستمر محصول است؛ موضوعی که در موفقیت طرح‌های اشتغال‌زایی اهمیت زیادی دارد.
تکمیل زنجیره ارزش؛ شرط ماندگاری سرمایه‌گذاری
کارشناسان معتقدند توسعه پایدار صنعت جلبک و سایر آبزیان، تنها با افزایش سطح زیر کشت و حجم تولید محقق نمی‌شود، بلکه تکمیل زنجیره ارزش، توسعه صنایع فرآوری، استانداردسازی محصول، بازاریابی و دسترسی به بازارهای صادراتی نیز باید به‌صورت همزمان مورد توجه قرار گیرد.
در حوزه اسپیرولینا، توسعه ظرفیت‌های برداشت، آبگیری، خشک‌کردن، پودرکردن و بسته‌بندی می‌تواند زمینه تولید محصولات با ارزش افزوده بیشتر و کاهش خام‌فروشی را فراهم کند.
همچنین بومی‌سازی فناوری تولید، شناسایی گونه‌های مناسب، بهینه‌سازی محیط کشت و توسعه تحقیقات کاربردی از الزامات افزایش بهره‌وری و رقابت‌پذیری محصولات جلبکی است.
از سوی دیگر، دستیابی به بازارهای صادراتی مستلزم رعایت استانداردهای کیفی و بهداشتی، برخورداری از مجوزهای لازم، ایجاد شبکه بازاریابی و ثبات در کیفیت و میزان عرضه محصول است.
در حوزه کرم نرئیس نیز توسعه فناوری تکثیر، بهبود کیفیت تولید و ایجاد ارتباط پایدار میان واحدهای تولیدکننده و مراکز تکثیر میگو می‌تواند به تقویت زنجیره تأمین نهاده‌های مورد نیاز صنعت میگو منجر شود.
فرصت اقتصادی بوشهر در پیوند تولید، اشتغال و صادرات
مجموع ظرفیت‌های موجود در حوزه پرورش اسپیرولینا و تکثیر کرم نرئیس نشان می‌دهد که تنوع‌بخشی به فعالیت‌های آبزی‌پروری در استان بوشهر می‌تواند فراتر از تولید محصولات متداول، زمینه شکل‌گیری کسب‌وکارهای جدید و افزایش ارزش افزوده در اقتصاد مناطق ساحلی را فراهم کند.
فعال بودن ۶ کارگاه فعال تولید خمیر جلبک با تولید سالانه ۱۳۲ تن محصول و اضافه شدن هفتمین مجموعه به شبکه تولید استان، بیانگر شکل‌گیری زیرساخت اولیه برای توسعه این صنعت در بوشهر است و در کنار آن، برنامه‌ریزی برای تولید کرم نرئیس نیز می‌تواند به تکمیل زنجیره تأمین نهاده‌های صنعت میگو کمک کند.
با این حال، تبدیل این ظرفیت‌ها به فرصت‌های پایدار اقتصادی نیازمند برنامه‌ریزی برای توسعه بازار، افزایش بهره‌وری، تأمین سرمایه، آموزش نیروی انسانی و حمایت از فناوری‌های بومی است.
هم‌افزایی میان دستگاه‌های تخصصی و حمایتی، بویژه همکاری شیلات و کمیته امداد، در صورت همراهی با نظارت فنی و ارزیابی اقتصادی طرح‌ها، می‌تواند مسیر ورود خانواده‌های کم‌برخوردار به فعالیت‌های مولد را هموار سازد.
بر این اساس، توسعه هدفمند مزارع پرورش جلبک، تکثیر سایر آبزیان و حمایت از واحدهای کوچک و متوسط تولیدی، علاوه بر کمک به تأمین نیاز صنایع داخلی و کاهش وابستگی به واردات، می‌تواند در افزایش درآمد خانوارها، تقویت تولید منطقه‌ای، ایجاد اشتغال پایدار و گسترش صادرات محصولات شیلاتی استان بوشهر نقش‌آفرین باشد.
منبع: ایرنا
